تبلیغات
تنوع زیستی و طبیعت - مطالب تنوع زیستی
 
تنوع زیستی و طبیعت
Biodiversity and Nature
درباره وبلاگ


تنوع زیستی به معنای قابلیت تمایز بین ارگانیسم های زنده از هر منبع شامل اکوسیستم های زمینی، دریایی و اکوسیستم های آبزی، همچنین شامل ترکیبات اکولوژی که بخشی از اکوسیستم ها را تشکیل می دهند، می باشد. تنوع زیستی علاوه بر آنکه نیازهای ضروری و اولیه انسان ها را نظیر خوراک، پوشاک و مسکن فراهم می آورد، سلامت و شادابی روح و جسم، رونق اقتصادی و پیشرفت روزافزون و همه جانبه ما را نیز تضمین می کند. روند رو به رشد تهدید این گنجینه حیات سیاست مداران و متفکران را به توجه بیش از پیش به این مقوله معطوف داشته است.

مدیر وبلاگ : شهرام صمدی خادم
نظرسنجی
چقدر با مبحث " تنوع زیستی " آشنایی دارید؟






هر پدیده کوچک و بزرگی را وقتی خوب بررسی می کنید متوجه می شوید که گویا اصل تنفس، زایش و مرگ در همه چیز وجود دارد. دانشمندان امروزه و پس از سال ها مطالعه گونه های زیستی مختلف، تلاش برای یافتن پاسخ آفرینش یا بررسی روند و سیر تکامل موجودات زنده به این نتیجه رسیده اند که حیات به عنوان یک پدیده خیلی بزرگ خود دچار زایش و فنای دائمی است. به رغم دهه ها مطالعات زیست شناسی امروزه می دانیم که میلیون ها گونه زیستی ناشناخته هنوز منتظر کاوشگران اعماق تاریک دریاها و دل جنگل های انبوه و درون غارهای بزرگ و کوچک هستند تا با آشکار کردن تکه هیجان انگیز دیگری از داستان نامکشوف آفرینش و تکامل، آدمی را به تحسین وادارند.

از سویی دیگر و با توجه به این که دانشمندان معتقدند برخی از گونه های جانوری با سرعت زیادی در حال انقراض هستند، این پرسش مطرح می شود که آیا طبیعت شاهد پیدایش گونه های جدید جانوری نیز هست. این پرسشی است که برای یافتن پاسخ آن باید سال های سال صبر کنیم تا دانشمندان کار کشف و شمارش گونه های بررسی نشده جانوری و گیاهی را تمام کنند. تنها پس از آن است که می توانیم در صورت رویت یک گونه جدید زیستی با اطمینان از تازه بودن این جاندار در چرخه عجایب زیستی سخن بگوییم.

بعد از قرن ها تلاش برای شناخت و دسته بندی موجودات گیاهی و جانوری ساکن روی زمین، هنوز ۸۶ درصد از گونه های زیستی موجود روی این سیاره همچنان ناشناخته باقی مانده اند. طبق مطالعاتی که اخیرا صورت گرفته سیاره ما منزلگاهی برای حدود ۹ میلیون گونه مختلف زیستی است. توجه به لیست جانوران و گیاهان شناخته شده حاوی هشدار غافلگیرکننده ای است که نشان می دهد ما علی رغم این همه گیاه و جانوری که می شناسیم تنها ۱۵ درصد از گونه های زنده را شناسایی کرده ایم. از سوی دیگر انقراض که امری رایج بین گونه های زنده است، به سرعت در حال نابودی برخی از آنهاست. بنابراین جملات بالا حاوی یک خبر غمناک است که نشان می دهد در این بین خیلی از گونه های زیستی قبل از این که توسط بشر دیده شوند، منقرض شده و برای همیشه ناشناخته باقی می مانند.

پژوهشی که منجر به این واقعیت دردناک گردید با سوال خیلی ساده ای شروع شده بود که آیا ما برای یافتن تمام گونه های زیستی، راه درستی را برگزیده ایم یا این که مسیر کشف حیات زمینی را اشتباه آمده ایم؟! پاسخ این است که ما راه را اشتباه آمده ایم...

مطالعات اولیه نشان می دهد، ۲۵۰ سال پس از این که یک گیاه شناس سوئدی به نام کارل لینائوس سیستمی رسمی برای طبقه بندی تنوع گونه های زیستی ابداع کرد، فهرست برخی از رده های موجودات زنده مثل پستانداران و پرندگان تقریبا تکمیل شده است، اما متاسفانه کشف موجودات زنده سایر دسته ها به طور پراکنده صورت گرفته و لیست ناقصی را شامل می شود. برای مثال تنها ۷ درصد از گونه های پیش بینی شده قارچ ها که شامل قارچ ها و آغازیان است و همچنین کمتر از ۱۰ درصد از موجودات ساکن اقیانوس ها شناخته شده اند. این تازه نمونه کوچکی از اهمال طبیعت شناسان در شناسایی و دسته بندی حیات زمینی است.

با این حساب این پرسش مطرح می شود که آنچه تاکنون کشف شده شامل چه ویژگی خاصی بوده که چشم کاوشگران طبیعت را روی سایر گونه ها بسته است. پاسخ آشکار است. بشر تاکنون تنها گونه هایی را کشف و طبقه بندی کرده که براحتی یافت می شده اند، در دسترس بوده اند یا به طور چشمگیری به سایر گونه های کشف شده ربط داشته اند.

همین موضوع رابطه یکی از راه هایی است که اگر خوب بررسی شود می تواند منجر به کشف بسیاری از گونه های ناشناخته گردد.

 

میلیون ها گونه زیستی، منتظر شمارش

تاکنون ۲/۱ میلیون موجود زنده گیاهی و جانوری مشاهده، کشف و دسته بندی شده اند. اما زیست شناسان برای این که بدانند انرژی خود را برای چه حجم کاری باید حفظ کنند، نیاز دارند تقریبا بدانند که چه تعداد گونه زیستی در زمین زندگی می کنند. حدس هایی زده شده که طبق آنها شمارگونه های زیستی سیاره زمین را حتی تا ۱۰۰میلیون نیز برآورد کرده اند. اما این پاسخ دقیق و قابل استنادی نیست.

نکته: بعد از قرن ها تلاش برای شناخت و دسته بندی موجودات گیاهی و جانوری ساکن روی زمین هنوز ۸۶ درصد از گونه های زیستی موجود روی این سیاره همچنان ناشناخته باقی مانده اند

برای دسترسی به پاسخی دقیق تر، دانشمندان از روشی ابتکاری برای تخمین تعداد اعضای هر رده یا دسته جانوری استفاده کردند که قادر باشد همه گونه های زیستی شناخته شده و ناشناخته را در بر گیرد. دانشمندان گونه های مشابه هم را کنار یکدیگر جمع کردند و در طبقه ای به اسم جنس قرار دادند، چند جنس مشابه در یک رده بندی دیگر به اسم خانواده قرار گرفتند و در نهایت و به همان ترتیب همه آنها در یک رده بندی بزرگ به نام رده قرار می گیرند.

در حال حاضر و به صورت کلی ۵ رده زیستی وجود دارد که شامل حیوانات، گیاهان، قارچ ها، کرومیست ها یا همان گیاهان تک سلولی و آغازیان یا همان موجودات تک سلولی می شوند. پژوهشگران شمار گونه های احتمالی تمام این گروه ها از جمله جنس ها، خانواده ها، راسته ها، کلاس ها و تیره ها را در هر رده با توجه به شمار گونه های کشف شده یا تازه پیدا شده، تخمین زدند و به این طریق و با استفاده از سرشماری های پیچیده ای از تعداد جنس ها، خانواده ها و سایر دسته بندی ها توانستند شمار گونه های ناشناخته موجود در زمین را پیش بینی کنند. این محاسبات نشان داد که شمارگونه های زیستی زمین می تواند به حدود ۹ میلیون گونه برسد.

 

اشتباه محاسباتی یا آینده درخشان زیست شناسی

یک مطالعه جدید و نتایج حیرت آور آن مبنی بر وجود میلیون ها گونه زیستی ناشناخته صدها هزار دانشمند و پژوهشگر زیست شناسی را به وجد آورده است. آنها امیدوارند که بتوانند سهم کوچکی از این لشکر جانداران ناشناخته را به چنگ آورند و به این ترتیب برای همیشه اسم خود را پرآوازه کنند. از سویی دیگر تمرکز زیست شناسان بر کشف گونه های جدید می تواند ره آورد بزرگی به همرا داشته باشد و زیست شناسی را به دانشی مهم تبدیل کند. در نظر داشته باشید که ما داریم از مشاهده، کشف و شمارش حدود ۵ / ۷ میلیون گونه زیستی صحبت می کنیم که بسیاری از آنها در عجیب ترین گوشه و کنارهای زمین پنهان شده اند. اگر از شما خواسته شود که این تعداد سکه را شمارش کنید، حتی اگر همه دوستانتان را به یاری بطلبید، زمان بسیار زیادی خواهد گرفت.

از سوی دیگر برخی معتقدند که این مطالعات براساس روش های سرشماری نادرستی صورت گرفته است که پذیرش نتایج آن را با اشکال روبه رو می کند. پژوهشگرانی که این مطالعه را انجام داده اند از روشی به نام رگراسیون خطی برای محاسبه تعداد گونه های زیستی زمین استفاده کرده اند، اما مخالفان معتقدند که استفاده از این روش برای سرشماری تخمینی گونه های زیستی با توجه به طبیعت ایجاد گونه های جدید و سیر تکاملی حیات اشتباه است و باید از روش رگراسیون ترتیبی برای تخمین دقیق تر جمعیت احتمالی گونه های مختلف حیات استفاده شود. مخالفان معتقدند که تغییر روش آماری برای انجام این محاسبات می تواند منجر به عددی خیلی بزرگ تر یا کوچک تر از ۷/۸ میلیون شود. اما نباید از نظر دور داشت که داستان واقعی تازه بعد از کشف یک گونه جدید آغاز می شود، چرا که طبقه بندی یک موجود جدید بسیار پیچیده تر از کشف آن است.

دانشمندان باید گونه های جدیدی را که کشف کرده اند با موارد تاریخی کشف شده قبلی مقایسه کنند و DNA آن را آنالیز کنند تا بتوانند موجود جدید را در دسته مناسبی طبقه بندی کنند. این پروسه بسیار طولانی است. هریک از دانشمندان در طول زندگی خود اگر خیلی خوش شانس باشند یک دوجین موجود زنده جدید را کشف و آنها را دسته بندی می کنند.

اما توجه به این نکته بسیار حائز اهمیت است که با توجه به افزایش سرعت انقراض گونه های زیستی در نتیجه شرایط نامناسب ناشی از دخالت انسان در طبیعت و آسیب های ناشی از آلودگی منابع طبیعی در این روزها از یک سو و جمعیت میلیونی گونه های زیستی از سوی دیگر به نظر می رسد که تعداد زیادی از گونه های زیستی در لبه انقراض قرار داشته باشند. بنابراین کاشفان گونه های زیستی ناشناخته باید عجله کنند تا نوع بشر بتواند قبل از نابودی کامل، این گونه های نادر را مشاهده، کشف و دسته بندی نماید.





نوع مطلب : تنوع زیستی، 
برچسب ها : تنوع زیستی، تخمین گونه های زیستی،
لینک های مرتبط :

به طور میانگین و تقریبی روزانه 41 گونه جدید و ناشناخته از موجودات زنده توسط محققین کشف میشوند!!! که معمولا در خطر انقراض قرار دارند! بیشتر از 1.2 میلیون گونه از جانداران تا حال کشف گردیده و طبقه بندی شده اند و محققین عقیده دارند که نزدیک 86 درصد از گونه های جاندار روی زمین و 91 درصد از گونه های جاندار دریایی با درصد تقریبی زیر تا به امروزهنوز بر روی کره زمین به طور ناشناخته باقی مانده اند!
7.7 میلیون گونه جدید از حیوانات
298 هزار گونه جدید از گیاهان
611 هزار گونه جدید از فنجی ها
6400 گونه جدید از پروتوزوآها
27500 گونه جدید از کرومیست ها

البته ناگفته نماند این آمار تقریبی است و منابع مختلفی آمارهای بیشتر ازین را نیز مدنظر گرفته اند و حتی عقیده دارند شاید بالغ بر 20 میلیون گونه جدید و ناشناخته شده از جانداران مختلف در زمین روزی به ثبت برسند!

منبع: Discovery
SCI-News




نوع مطلب : تنوع زیستی، 
برچسب ها : گونه های زیستی، تنوع زیستی،
لینک های مرتبط :

 

تنوع زیستی و نقش ‌آن در درمان بیماری‌ها

 

نقش طبیعت در درمان بیماری‌ها، محور اصلی مقاله‌ای است که از نظرتان می‌گذرد.

 این نوشتار از آن رو اهمیت دارد که گوشه‌ای دیگر از ضرورت‌های حفاظت از محیط‌ زیست را خاطر نشان می‌کند. با این همه هنوز در کشور‌های در حال توسعه همچنان بر طبل توسعه ناپایدار می‌کوبند و هر روز بخشی از طبیعت قربانی طرح‌های عمرانی می‌شود.

ما انسان‌ها جزئی جدایی‌ناپذیر از طبیعت هستیم. سلامتی ما با سلامتی گونه‌ها و اکوسیستم‌ها ارتباط زیادی دارد. با شناخت بهتر جهان، می‌توان مانع گسترش بسیاری از بیماری‌ها شد. تنوع زیستی، نقش مهم و حساسی را در تهیه داروهای جدید، آب مناسب و حفاظت در برابر بیماری‌ها ایفا می‌کند.

طی میلیون‌ها سال گونه‌های زیستی توسعه پیدا کرده‌اند. برخی مواد شیمیایی از آنها در مقابل آلودگی‌ها و بیماری‌ها حفاظت کرده و به آنان امکان دستیابی به طعمه را داده‌اند همچنین گونه‌ها با کمک این مواد از خود دفاع می‌کردند. امروزه داروهای باارزشی از این مواد شیمیایی تهیه می‌شود. با از دست دادن گیاهان، حیوانات و تنوع میکروبی، شانس کشف داروهای جدید را از دست خواهیم داد؛ داروهایی که می‌توانند جان میلیون‌ها بیمار را نجات داده و سالانه بیلیون‌ها دلار در اقتصاد ملی ذخیره کنند.

در علم پزشکی، دوزیستان از راه‌های بسیاری به کمک انسان می‌آیند. مواد شیمیایی تولید‌شده در بدن آنها از ابتلا به بسیاری از بیماری‌ها جلوگیری می‌کند. همچنین داروهایی جهت درمان فشارخون بالا از این مواد تهیه می‌شود. این موجودات نقش بسزایی در تحقیقات پزشکی زیستی دارند و با کمک آنها می‌توان به روش‌هایی جهت جلوگیری از افزایش مقاومت باکتری‌ها در مقابل آنتی بادی‌ها پی برد.

در آمریکای جنوبی نوعی میمون، در پوست خود آنتی‌بادی نیرومندی تولید می‌کند که قادر به از بین بردن باکتری‌ها و قارچ‌هاست. این ترکیبات میلیون‌ها سال بدون میکروب عمل کرده و پایداری و مقاومت آنها به میزان مؤثری افزایش یافته است، این در حالی است که برخی بیماری‌های انسانی نظیر ایدز به‌دلیل ضعیف‌شدن دستگاه ایمنی بدن بروز می‌کنند. گونه‌های موجود در جنگل‌های بارانی گرمسیری برای تهیه جوهر گنه گنه که ماده‌ای مفید جهت درمان مالاریاست مورد استفاده قرار می‌گیرد. جوهر گنه گنه که از درخت گنه گنه (cinchona) استخراج می‌شود برای درمان عارضه‌های قلبی و مبارزه با برخی سرطان‌ها نیز به‌کار می‌رود.

 

همچنین دارو‌هایی از گیاه پروانش

 

(Rosy Periwinkle ) به‌دست می‌آید که انقلاب بزرگی در درمان بیماری‌های حاد کودکان نظیر لوسمی و نوعی سرطان خون (Hodgkin's Lymphoma) ایجاد کرده‌اند. گونه‌های مناطق معتدله نیز داروهای مفید و ضروری تولید می‌کنند. داروی شگفت انگیز آسپیرین ابتدا از سالیسین مشتق می‌شد اما بعدها این ماده از نوعی بید (willow) به دست آمد.

 

نقش گونه‌های زیستی در شناخت بیماری‌ها

 

همچنین گونه‌ها نقش مهمی در شناخت فیزیولوژی بیماری‌ها دارند. توجه به ویژگی‌های خرس قطبی در این خصوص حائز اهمیت است. این‌گونه طی چند ماه خواب زمستانی تا حد زیادی بدون تحرک بوده، غذا و آب نمی‌خورد و دفع ادرار و مدفوع نیز ندارد اما از گرسنگی نمی‌میرد، بدنش آب از دست نمی‌دهد، توده استخوانی‌‌اش تحلیل نمی‌رود و بالاخره با وجود حجم زیاد ادرار در بدنش نمی‌میرد. حال آنکه اگر در بدن ما برای مدت کوتاهی دفع ادرار متوقف شود بی‌شک خواهیم مرد. شاید این موضوع درمانی برای انسان‌های مبتلا به بیماری‌های مزمن کلیوی (end-stage) نباشد اما با درک چگونگی بازسازی پروتئین‌های جدید از ذخیره ادراری خرس‌ها می‌توان درمانی برای نارسایی‌های کلیوی پیدا کرد.

 

سرخدار، مؤثرترین گونه برای درمان سرطان

 

گاهی اوقات امکان ساخت داروهای جدید یا حتی سرنخ‌هایی برای تحقیقات، پیش از اینکه پتانسیل پزشکی گونه‌ها، مورد مطالعه قرار گیرند یا حتی پیش از کشف این‌گونه‌ها از دست می‌روند.به‌عنوان مثال نوعی‌سرخدار (Taxus brevifolia) به لحاظ تجاری بی‌ارزش شناخته شد بنابراین رشد و تکثیر این‌گونه از برنامه‌های مدیریتی خارج شد تا اینکه بعدها دریافتند ترکیب تاکسول موجود در این درخت از عوامل مؤثر شیمی درمانی در درمان سرطان تخمدان، پستان و دیگر سرطان‌هاست.

تا به امروز چه گونه‌هایی نظیر سرخدار بی‌آنکه شناخته شوند از بین رفته‌اند؛ گونه‌هایی که محتوی داروهای شگفت‌انگیزی هستند؟ نکته درخور توجه اینکه در کشور ما، براساس آمار رویشگاه سرخدار در سراسر جهان به 40هزار هکتار محدود می‌شود که 500 هکتار آن در جنگل ابرشاهرود وجود دارد و مدت‌هاست که احداث جاده‌ آن را تهدید می‌کند.

گزارش تولید مثل شکمی قورباغه‌های جنگل‌های بارانی استرالیا نمونه غم‌انگیز از دست‌دادن این قبیل پتانسیل‌هاست. ماده‌های دو گونه قورباغه، تخم‌های لقاح یافته خود را می‌بلعند سپس بچه‌ها در معده مادر از تخم خارج شده و رشد می‌کنند. نوزادان قبل از خروج از شکم مادر کاملا شکل گرفته‌اند. در معده مادر بچه‌ها در مکانی پنهان می‌شوند تا از هضم شدن توسط دستگاه گوارش مصون بمانند. مطالعه این قورباغه‌ها می‌توانست دیدگاه‌های جدیدی جهت درمان زخم‌های معده فراهم کند اما امروزه به‌دلیل انقراض هر دو گونه نام برده انجام چنین مطالعاتی امکان‌پذیر نیست.

اکثر مردم ایالات متحده ناقل بیماری لایم (نوعی بیماری باکتریایی که اولین‌بار در دهکده‌ای به‌نام لایم دیده شد و به همین نام شهرت یافت) هستند. تنوع گونه‌ای قادر به ارائه راه‌حل‌هایی جهت حفاظت از انسان‌ها در برابر این بیماری است. بیماری لایم از طریق نوعی باکتری که توسط کنه حمل می‌شود انتقال پیدا می‌کند. این کنه روی بدن نوعی موش (موش پا سفید) زندگی می‌کند.

وجود تعداد و انواع زیاد مهره‌داران در منطقه لایم باعث رقیق شدن جمعیت باکتریایی مولد بیماری لایم شده و در نتیجه خطر ابتلای انسان به آن را کاهش می‌دهد.

در جنگل‌های قطعه‌قطعه شده تنوع مهره‌داران کاهش می‌یابد. از طرفی بشر به حاشیه جنگل‌ها نزدیک شده و به‌دلیل فعالیت‌های توسعه، نواحی جنگلی را از بین برده است، بنابراین ممکن است افزایش بیماری لایم در منطقه دیده شود. مکانیزم بیماری‌زایی رقت (رقیق شدن جمعیت مولد بیماری) در بیماری‌های دیگری نظیر بیماری ویروسی نیل غربی نیز دیده شده است.

نتیجه آنکه جهت کمک به جلوگیری از کاهش گونه‌ها دانشمندان علوم مختلف از کشورهای صنعتی و در حال توسعه می‌بایست به یک میزان برای تهیه فهرست حلقه‌های حساس ارتباط میان تنوع زیستی و سلامت انسان‌ها تلاش کنند.

 

منبع : http://www.hamshahrionline.ir





نوع مطلب : تنوع زیستی، 
برچسب ها : تنوع زیستی، بیماری ها،
لینک های مرتبط :

کنفرانس حفاظت از تنوع زیستی در ژاپن موفق شد برنامه‌ای مهم را برای دهه ‌آینده جهان به تصویب رساند.کشور های صنعتی و در حال توسعه به‌طور مشترک در توافقی تاریخی تضمین کردند که حفاظت از طبیعت را قربانی بهره‌وری اقتصادی نکنند.

کشورهای شرکت کننده در کنفرانس تنوع زیستی در شهر "ناگویا" در ژاپن به توافق رسیدند که تا سال 2020 میلادی به 20 هدف دست پیدا کنند. این اهداف به منظور حفاظت از تنوع زیستی در دهه آینده در جهان به اجرا گذاشته خواهد شد.

در این نشست تاریخی که به دعوت سازمان ملل متحد برگزار شده بود، 193 کشور حاضر اعلام کردند که از این پس 17 درصد از مساحت خشکی‌ها و 10 درصد از آب‌های کره زمین جزو منطقه حفاظت شده به شمار می‌آید. این تصمیم بدین معناست که هرگونه استفاده اقتصادی از این مناطق ممنوع خواهد شد.

کشورهای جهان همچنین توافق کردند که از ماهیگیری بی‌رویه جلوگیری و استفاده از کودهای شیمیایی در زمین‌های کشاورزی را محدود کنند.

ریو ماتسوموتو، وزیر محیط زیست ژاپن، نتایج این نشست را موفقیت‌آمیز خواند. نوربرت روتگن، وزیر محیط زیست آلمان نیز گفت که «در کشورهای جهان نشانه‌‌هایی از آغازی نو دیده می‌شود». به گفته ناظران سیاسی، کنفرانس ژاپن چرخشی در حفاظت از تنوع زیستی به شمار می‌آید. نتایج این کنفرانس از استثمار لجام‌ گسیخته طبیعت جلوگیری خواهد کرد.

 

تقسیم عادلانه منافع

جیم لیپ، رئیس سازمان صندوق جهانی حیات وحش  (WWF)، تصریح کرد که «پروتکل "ناگویا" دستاوردی تاریخی است». جلوگیری از شکار و صید جانوران در حال انقراض نیز یکی از دستاوردهای این کنفرانس محسوب می‌شود.

پیشتر بیم آن می‌رفت که کنفرانس "ناگویا"، همچون نشست محیط زیست در کپنهاگ، به خاطر منافع متضاد کشورهای شرکت‌کننده به بن‌بست و شکست کشیده شود. موضوع محوری در کنفرانس "ناگویا" تقسیم عادلانه منافع بدست آمده از منابع طبیعی بود. این مسئله یکی از جدال‌های اصلی میان کشورهای صنعتی و کشورهای صادرکننده مواد خام به حساب می‌آید.

کارشناسان امیدوارند که با تقسیم عادلانه منافع حاصل از منابع طبیعی کشورهای در حال توسعه مجبور نشوند با سرعت بیشتر طبیعت خود را نابود کنند. در این راه همکاری و آمادگی کشورهای پیشرفته برای تقسیم منافع ضروری است.

به گفته کارشناسان، نابودی جنگل‌های استوایی به خاطر کشت محصولات کشاورزی و تامین خوراک دام برای دامپروری در کشورهای پیشرفته باید در شکل کنونی آن متوقف شود. از این پس با پرداخت کمک‌های مالی به کشورهایی نظیر برزیل و اندونزی در ازای نگهداری از جنگل‌های خود، باید روند کنونی بهره‌وری از طبیعت جذابیت خود را از دست بدهد.

کنفرانس "ناگویا" پیامی روشن داشت: بدون تنوع زیستی هر منفعت اقتصادی بی‌اهمیت است. رشد اقتصادی‌ای که سبب نابودی تنوع زیستی در جهان شود، به جای آنکه زندگی را ارتقاء دهد، قطعاَ از کیفیت آن خواهد کاست.

 

تصویب پروتکل الحاقی به پروتکل ایمنی زیستی کارتاهنا در ناگویا

در اجلاس تنوع زیستی ناگویای ژاپن و در پنجمین اجلاس متعاهدین پروتکل ایمنی زیستی کارتاهنا، پروتکلی الحاقی به این پروتکل تصویب و در مقر دبیرخانه کنوانسیون تنوع زیستی در مونترال کانادا آماده امضای کشورهای متعاهد شد.

این کشورها می توانند این الحاقیه را در سیستم قانون گذاریشان به تصویب برسانند و تا هنگامی که  50 کشور این پروتکل را در سیستم قانون گذاری خود تصویب نکرده باشند، لازم الاجرا نیست.

این پروتکل الحاقی کشورها را موظف می کند تا در صورتی که محصول حاصل از بیوتکنولوژی جدید آن کشورها خسارتی را منحصرا به تنوع زیستی کشور دیگری وارد کند به نحوی که این خسارت صرفا ناشی از موجودات زنده حاصل از بیوتکنولوژی جدید باشد و این خسارت قابل اندازه گیری باشد بر اساس حکم دادگاه خسارت را پرداخت کنند.

البته بر اساس نظر کارشناسان امر در خصوص این الحاقیه که اظهار می دارند ظاهر این قضیه خوب است، نوعی اطمینان فراهم می کند که محصولات حاصل از بیوتکنولوژی جدید خساراتی را به تنوع زیستی وارد نمی کند و اگر وارد کرد خسارات جبران پذیر است اما باطن قضیه این است که این پروتکل ابزاری در دست کشورهای قدرتمند است تا علیه کشورهای در حال توسعه استفاده کنند در حالی که خودشان میلیون ها هکتار محصولات حاصل از بیوتکنولوژی جدید را می کارند و صادر می کنند و از آن جا که شرکت های قدرتمند چند ملیتی از متخصصان برجسته حقوق برخوردارند، مطمئنا خسارتی بابت این پروتکل پرداخت نخواهند کرد.

پیش بینی این کارشناسان این است که این پروتکل به زودی قابلیت اجرایی نخواهد داشت چون کشورهایی مانند برزیل، آرژانتین، آمریکا، کانادا، چین و هندوستان با دانستن باطن قضیه، آن را امضا نخواهند کرد.

آنان معاهده پروتکل الحاقی ایمنی زیستی را به ضرر کشورهای در حال توسعه و به ویژه ایران دانسته و یان می کنند احتمال می رود این معاهده از سوی شرکتهای چند ملیتی تدوین شده باشد و تبعات سنگینی برای حوزه بیوتکنولوژی کشور به همراه داشته باشد. فقدان قانون ایمنی زیستی در کشور از مشکلات ما در بعد داخلی است که در این زمینه انجمن بیوتکنولوژی به عنوان تنظیم و تضمین کننده استفاده از محصولات تراریخته، تلاشهایی را در زمینه تدوین این قانون انجام داد و در نهایت این قانون در مجلس به تصویب رسیده و اکنون بیش از یک سال از ابلاغ آن از سوی رئیس جمهور می گذرد اما اجرای آن شروع نشده است.

دلیل اجرایی نشدن این قانون در روند کند تدوین آیین نامه های اجرایی آن است ، بطوری که آیین نامه اجرایی که در حال حاضر پیشنهاد شده است تنها در حوزه صادرات و واردات است و از آنجایی که به تولیدات داخلی مجوز داده نشده است، تدوین این آیین نامه بی معنی خواهد بود.

به نظر می رسد این آیین نامه تولیدات داخل را ناچیز می شمارد و توان داخلی را دور از ذهن می داند در حالیکه انتظار می رفت آیین نامه اجرایی که نوشته می شود محصولات تراریخته وارداتی و تولیدات داخل را در بر بگیرد؛ چرا که مواد غذایی که مردم مصرف می کنند فرقی نمی کند که تولید داخل باشد یا خارج و هر دو محصول باید ضوابطی را رعایت کند.

تنها مشکل این آیین نامه تمرکز بر روی محصولات وارداتی است که پیشنهاد می شود کلمه "واردات" حذف و به جای آن "کلیه محصولات" تراریخته چه داخلی و چه خارجی آورده شود.

در پنجمین اجلاس متعاهدین پروتکل ایمنی زیستی که با حضور نمایندگان 160 کشور عضو و بیش از 30 کشور غیر عضو در شهر ناگویای ژاپن برگزار شد، تصمیمات مهمی اتخاذ شد که مهمترین آنها تصویب "پروتکل الحاقی" ایمنی زیستی برای جبران خسارات احتمالی ناشی از موجودات زنده و محصولات تراریخته بود.

از این پروتکل الحاقی با عنوان معاهده "ناگویا-کوالالامپور" یاد می شود، این معاهده در ارتباط با مسئولیت کشورها و جبران خسارت است. این قانون تاکید می کند که اگر کشوری از موجودات مهندسی ژنتیک شده و یا محصولات تراریخته تولید می کند، در برابر خساراتی که به تنوع زیستی سایر کشورها وارد می کند مسئول است.

 در همین راستا شرکتهای چند ملیتی در میان خودشان توافقی را تحت عنوان "کامپکت" به امضا رساندند. بر این اساس صندوقی را تشکیل دادند که در هر جایی که آنها باید جبران خسارت کنند از این صندوق پرداخت کنند. برداشت کنندگان این صندوق تنها 6 شرکت چند ملیتی است، به این ترتیب بازار بذر تراریخته در انحصار این شرکتهای چند ملیتی قرار می گیرد.  

شرکتهای چند ملیتی باشگاه بیوتکنولوژی همانند باشگاه اتمی تشکیل دادند که هیچ کشوری غیر از خودشان را راه نمی دهند. به این ترتیب یک بازار انحصاری برای شرکت های چند ملیتی ایجاد شد.

 فرصتی که ما برای تدوین قوانین بیوتکنولوژی در سالهای اخیر از دست دادیم مشکلات بزرگی برای ما ایجاد کرد و انتقاداتی که در این زمینه داشتیم با تصویب این معاهده به اثبات رسید.

ملبوبی ، رئیس انجمن بیوتکنولوژی ایران در گفتگویی در همین زمینه با تاکید بر اینکه از این جا به بعد هر اقدامی که انجام دهیم آینده بیوتکنولوژی را تحت تاثیر قرار می دهد، خاطر نشان ساخته است، ایران در برابر این معاهده دو انتخاب بیشتر ندارد یا باید به معاهده بپیوندد که این خیانت بزرگی خواهد بود و آیندگان ما را نخواهند بخشید و یا نپیوندیم ما را تحت فشار می گذارند

 وی با اشاره به برخورد سایر کشورها با این معاهده گفت: بسیاری از کشورها با این معاهده مخالفند اما راهی جز موافقت نداشتند از این رو احتمال می رود که خیلی از کشورها آن را امضا نکنند.

ملبوبی با بیان اینکه در حال حاضر این معاهده در اجلاس ناگویا مصوب شده است، افزود: کشورها پس از آماده شدن این معاهده آن را در پارلمان خود مطرح می کنند و پس از تصویب، اقدام می کنند ولی تا وقتی که امضا نشده باشد نسبت به اجرای این معاهده ملزم نیستند.

 وی با تاکید بر اینکه در حال حاضر نباید این معاهده امضا شود گفت: باید در برابر چنین اقداماتی در دنیا هوشیار باشیم و فراموش نشود که هر روزی که برای تصمیم گیری در حوزه بیوتکنولوژی دیر کنیم حلقه تنگ تر می شود. از این رو باید قوانین خوب و متقنی را در این زمینه تدوین کنیم.




ادامه مطلب


نوع مطلب : تنوع زیستی، 
برچسب ها : کنوانسیون تنوع زیستی، پروتکل ایمنی زیستی، کنفرانس ناگویا،
لینک های مرتبط :

مفهوم گونه زیستی (biological species) مفهومی کلاسیک است اما در مورد گونه هایی به کار می رود که به طریق جنسی تولیدمثل می کنند.                                                               


 

ادوارد ویلسون، مسئول افتخاری بخش حشره شناسی موزه جانورشناسی مقایسه ای و نیز استاد پژوهشی ممتاز دانشگاه هاروارد، پرچمدار جنبش تنوع زیستی و حفاظت در سطح بین المللی است و تاکنون جوایز پرشماری از جمله مدال طلای صندوق جهانی طبیعت را در سال ۱۹۹۰ به خاطر تلاش های حفاظتی اش دریافت کرده است.وی عضو هیات مدیره بنیاد حفاظت از طبیعت، حفاظت بین الملل و موزه تاریخ طبیعی آمریکا است. دو عنوان از کتاب های وی جایزه پولیتزر برده اند. آخرین کتاب وی «آینده حیات» (۲۰۰۲) نام دارد. گفت وگوی زیر از طرف سایت اینترنتی www.actionbioscience.org با وی صورت گرفته است.

 

● گونه زیستی چگونه تعریف می شود؟

مفهوم گونه زیستی (biological species) مفهومی کلاسیک است اما در مورد گونه هایی به کار می رود که به طریق جنسی تولیدمثل می کنند و به این ترتیب تعریف می شود: گونه یک جمعیت یا مجموعه ای از جمعیت های افراد است که آزادانه با یکدیگر تولیدمثل می کنند. به عبارت دیگر گونه از نظر ژنتیکی عنصری کم و بیش مجزا است که مستقل از دیگران تکامل می یابد.

 

● این به معنای یک خزانه ژنی بسته است. آیا این مفهومی عام است؟

نه، عام نیست. از این مفهوم می توان در مورد اکثریت قریب به اتفاق جانوران و بسیاری از گیاهان گلدار استفاده کرد. شاید در انواع بسیاری از جانداران میکروسکوپی نیز کاربرد داشته باشد. اما جانداران بسیار دیگری، به ویژه در میان گیاهان و جانداران میکروسکوپی، هستند که این مفهوم را نمی توان در مورد آنها به کار برد یا در بهترین حالت با دشواری می توان به کار برد. بدیهی است اگر تولیدمثل جنسی نباشد، این مفهوم نیز به کار نمی رود. در مورد گونه های غیرجنسی، می توان آنها را بر مبنای تفاوت های ژنتیکی، به شکلی دلبخواهی رده بندی کرد. برای مثال معیاری که در مورد باکتری ها به کار می رود آن است که هرگاه دو سویه باکتری در ۳۰ درصد از DNAشان تفاوت نشان دهند، می توان آنها را گونه های جداگانه ای در نظر گرفت. البته این عدد قراردادی است، اما در عین حال به طرز قابل قبولی عملی و قابل استفاده است.

 

● آیا زیرگونه (subspecies) را نیز می توان به وضوح گونه(species) تعریف کرد؟

نه تا آن حد. به لحاظ نظری زیرگونه یک نژاد جغرافیایی است. یک گونه ممکن است به چندین نژاد جغرافیایی تقسیم شود که در یک سری صفات شاخص نظیر رنگ، طول بال یا عادت تولیدمثلی با یکدیگر تفاوتی پیوسته دارند. در مجموع زیرگونه با مشکلات بسیاری همراه است که آن را نسبت به گونه ترازی بسیار سلیقه ای تر می سازد. یکی از این مشکلات آن است که صفات معمولاً مستقل از یکدیگر تغییر می کنند. برای مثال یک گونه پروانه را در اروپای شرقی در نظر بگیرید. ممکن است دریابید از نظر جثه جمعیت ها از شمال به جنوب رفته رفته بزرگتر می شوند اما از نظر رنگ از شرق به غرب تیره تر می شوند. بررسی دقیق تر ممکن است نشان دهد که آنها از جنوب شرقی به جنوب غربی روی بالشان خال های بیشتری دارند. در این وضعیت چه باید کرد؟ آیا باید یک یا دو صفت را برگزید و زیرگونه ها را بر اساس آن تعریف کرد؟ یا باید در ترکیب صفات بسیار کوشید و به این ترتیب آشفته بازاری از زیرگونه های بسیار ساخت؟ احتمالاً دشوارترین جنبه کاربرد مفهوم زیرگونه همین ناسازگاری صفات است. با این حال هنوز از زیرگونه استفاده می شود و به ویژه در مورد نژادهای جغرافیایی هنوز تا حدی معتبر است.

 

● در مورد گونه زمانی یا نیاکانی چطور؟

گونه زمانی (chromo species) صرفاً یک ضرورت علمی است زیرا باید میان جمعیت هایی که امروز زندگی می کنند و جمعیت هایی که نیای آنها هستند تمایز قائل شد. این جمعیت های نیاکانی از آنجا که در گذشته دور زندگی می کردند با جمعیت های کنونی تفاوت بسیاری دارند. برای مثال ما به گونه Homo sapiens تعلق داریم _ و تقریباً به طور قطع می دانیم که مستقیماً از گونه دیگری به نام Homo erectus نسب گرفته ایم _ و بسیار ابهام آور و به طور شهودی نادرست خواهد بود که سعی کنیم آنها را با هم در یک گونه قرار دهیم. اگرچه Homo sapiens طی مراحلی از Homo erectus تکامل یافته است، نمی توان مفهوم زیستی گونه را به وضوح در این مورد به کار برد. با این حال می خواهیم بین آنها تمایزی، هرچند قراردادی، ایجاد کنیم.

 

● منشاء تنوع زیستی چیست؟

پیش از هر چیز چرخه آشکاری است که گونه ها طی آن به منطقه جدیدی رفته و تنوع می یابند. هنگامی که یک جزیره یا مجمع الجزایر تشکیل می شود یا برای مثال منطقه ای در اثر یخچال یا سایر رویدادهای بزرگ فیزیکی تنوع زیستی اولیه اش را از دست می دهد، سیل گونه های مهاجر به سوی آن سرازیر می شود. سپس با یکدیگر وارد تعامل شده و جامعه ای می سازند که آن را یک اکوسیستم می نامیم. چنانچه این منطقه جدید دست نخورده بماند، آنگاه طبق معمول این موارد، پرده ای از تکامل سریع با سازش گونه های جدید به این محیط به نمایش درمی آید. اگر وسعت منطقه کافی باشد و در آن بخش های مجزای جغرافیایی که جمعیت هایی را بدون تماس با یکدیگر در خود جای می دهند به قدر کافی وجود داشته باشد، آنگاه پیدایش سریع گونه ها نیز به دنبال آن خواهد آمد. مثال کلاسیک آن هاوایی است. شواهد نشان می دهند که این مجمع الجزایر به اشغال تعداد اندکی از گونه ها درآمد و آنها در مدت زمانی نسبتاً کوتاه به گونه های بسیار تکامل و تنوع یافتند. منظورم در زمان کوتاه، قرن ها یا هزاران سال است که در مقایسه با تکاملی که در بسیاری از نقاط دیگر جهان می بینیم کوتاه است.فرآیند تنوع یابی سرانجام به سطحی می رسد که در آن فون (مجموعه جانوران منطقه _ م) و فلور (مجموعه گیاهان منطقه _ م) پایدار شده و به ثبات می رسند. در این هنگام هم سازگاری (coadaptation) رخ می دهد یعنی وضعیتی که در آن گونه ها به هم وابسته اند، چنانکه یک گونه در تغذیه از گونه دیگر تخصص می یابد. در این مقطع گونه زاییکند می شود. شبیه رشد یک جاندار است که در ابتدا با تجمع اجزای جدیدی که با یکدیگر تعامل دارند سریع است و سرانجام به سطحی از بلوغ می رسد که می توان آن را برای مدت زمانی بلند حفظ کرد. مجموعه دیگری از اصول تنوع زیستی با مقادیر یا آنچه مقادیر نهایی را تعیین می کند سروکار دارند. برای مثال می دانیم که جنگل های بارانی گرمسیری نسبت به توندرا یا جنگل های مخروط داران نیمکره شمالی، در واحد سطح گونه های بسیار بیشتری دارند. تعداد گونه ها در یک سطح مشخص، برای مثال در یک یا صد کیلومترمربع، با نزدیک شدن به خط استوا پیوسته افزایش می یابد. تعداد گونه ها از جزایر کوچک به جزایر بزرگ نیز همان طور که در جزایر کارائیب دیده می شود، افزایش می یابد. (speciation)

 

● چه عواملی موجب این افزایش گونه ها می شوند؟

ظاهراً سه عامل وجود دارد که عبارتند از انرژی، پایداری و مساحت. هرچه انرژی بیشتری دراختیار جامعه تکامل یابنده گونه ها باشد، گونه های بیشتری پدید می آیند. در استوا انرژی به اوج می رسد. هرچه منطقه پایدارتر باشد، چنان که در نواحی دارای شرایط اقلیمی ثابت دیده می شود، گونه های بیشتری تجمع می کنند زیرا برای سازش و هماهنگی با یکدیگر زمان بیشتری دراختیار دارند. هرچه مساحت بیشتر باشد، جمعیت بزرگتر و متنوع تر است. برای مثال آمریکای جنوبی نسبت به جزایر هند غربی گونه های بیشتری دارد. این سه نیروی محرک در مجموع بخش عمده تغییرات گونه ها در جهان را موجب می شوند.

 

● رایج ترین نوع گونه زایی کدام است؟

اگر همان طور که بررسی های ما نشان می دهد، گونه زایی همجا (sympatric) به این گستردگی در حشرات که متنوع ترین جانداران روی زمین هستند، رخ می دهد، باید رایج ترین نوع گونه زایی باشد. بررسی پدیده گونه زایی همجا نسبت به گونه زایی ناهمجا (allopatric) که به آسانی و به وضوح مشاهده می شود، دشوارتر است اما می تواند بسیار رایج باشد، کسی چه می داند. منظور از همجا، جانداران مشابهی در مجاورت یکدیگر است که به دلیل تفاوت های رفتاری، حتی با آنکه به لحاظ نظری می توانند، اما با هم تولیدمثل نمی کنند. منظور از ناهمجا، جانداران مشابهی است که گرچه به لحاظ نظری می توانند اما با هم تولیدمثل نمی کنند زیرا به طور جغرافیایی از هم جدا شده اند.

 

● این مکانیسم ها با چه سرعتی می توانند گونه های جدید تولید کنند؟

فوری، به واقع در چند نسل. پیش از همه در گیاهان مکانیسمی به نام پلی پلوئیدی هست که در یک مرحله می تواند سویه ای ایجاد کند که قادر نیست با گونه مادری که از آن ریشه گرفته تولیدمثل کند. در واقع آن را گونه زایی فوری می نامند. گونه زایی همجا نیز گاهی فقط چند مرحله تا تولید گونه جدید در مدت زمانی کوتاه طول می کشد. برای مثال در بعضی انواع مگس سرکه، ممکن است یک سویه ترجیح دهد روی گیاه دیگری تولیدمثل کند و این می تواند در چند جهش رخ دهد. یا ناسازگاری ممکن است میان دوسویه ای وجود داشته باشد که تفاوتشان یک ژن یا تعداد بسیار اندکی از ژن ها است. این وضعیت ممکن است در مدت زمانی کوتاه در اثر جهش یا نو ترکیبی (recombination) ژن های موجود رخ دهد. به این ترتیب پیدایش گونه های جدید ظرف چند سال به لحاظ نظری امکان پذیر است و احتمالاً تشکیل بعضی گونه ها با همین سرعت انجام می شود اما مشاهده آنها در طبیعت دشوار است. مطمئن نیستیم که گونه زایی بسیار سریع واقعاً چقدر در طبیعت متداول است.

● در سال ،۱۹۹۶ شما و دکتر دانیل سیمبرلاف (Simberloff .D) برای تعیین حداقل اندازه بحرانی اکوسیستم ها آزمایشی انجام دادید. به چه نتایجی دست یافتید؟

می خواستیم ببینیم گونه ها با چه سرعتی به یک جزیره خالی هجوم می آورند و آیا مساحت یا فاصله در این کار نقشی دارند یا خیر. در این آزمایش ما سیستم فوق را با انتخاب جزیرک های حرا در دماغه فلوریدا و سپس تخلیه آنها از تمام جاندارانشان جز درختان، مینیاتوری و در واقع مدل سازی کردیم. سپس به مشاهده بازگشت حشرات نشستیم. در این آزمایش نتایج زیر به دست آمد:

۱- موجودات کوچک از جمله حشرات و عنکبوتان خیلی سریع بازمی گردند.

۲- روند پر شدن جزیره از گونه ها تا جایی ادامه می یابد که تقریباً به تعداد گونه هایی که قبلاً داشت، برسد.

۳- هرچه منطقه برای گونه های مهاجر تازه وارد دورتر باشد، رسیدن به تعادل در آن منطقه بیشتر طول بکشد.

۴- گرچه تعداد گونه ها به سطح اولیه بازمی گردد اما ترکیب جامعه جدید با آنچه بود متفاوت است.

این با دریافت نظری ما از روگشت (turnover) گونه ها، یعنی انقراض و به دنبال آن ورود گونه های مهاجر (و در بلندمدت، گونه زایی) سازگار است.

 

● آیا آستانه ای وجود دارد که زیر آن جمعیت ها در خطر حتمی انقراض قرار گیرند؟

بله. اندازه جمعیت برای بقا بسیار حیاتی است. به طور کلی هرگاه اندازه جمعیت از ۱۰۰ فرد کمتر شود، آنگاه افسردگی هم آمیزی (inbreeding depression) رخ می دهد. و چنانچه در جمعیت ها ژن های زیان آور و مرگبار وجود داشته باشد، مثل ژن مسبب فیبروز کیستی در انسان، آنگاه میزان وقوع این صفت ژنتیکی افزایش می یابد که به مرگ یا نازایی می انجامد. در جمعیت های بزرگ احتمال آنکه یک ژن مرگبار بروز کند بسیار کم است. زیست شناسان حفاظت برای سلامتی ژنتیکی جمعیت ها قاعده ۵۰ تا ۵۰۰ را ملاک قرار می دهند. همان طور که در کتاب «تنوع حیات» در سال ۱۹۹۲ نیز توضیح داده ام جمعیتی متشکل از حدود ۵۰ فرد تنها در کوتاه مدت کافی است و برای زنده و سالم نگهداشتن گونه تا آینده دور ۵۰۰ فرد لازم است.

 

● اگر گونه زایی می تواند به سرعت رخ دهد چرا باید نگران انقراض گونه ها باشیم؟

به لحاظ نظری می تواند سریع رخ دهد اما محصول گونه زایی سریع به نسبت از تفاوت میان گونه ها خواهد کاست. برای مثال اگر دو گونه ماهی تنها در یک یا چند ژن از ده ها هزار ژنی که دارند با هم تفاوت داشته باشند، به احتمال زیاد تفاوت بسیار ناچیزی با یکدیگر خواهند داشت. این را با دو گونه ای مقایسه کنید که یک میلیون سال پیش از هم واگراییده و از نظر ژنتیکی در بسیاری از ژن ها و صفات خویش مستقل از یکدیگر تکامل یافته اند. چنانچه یکی از این دو گونه محو شود ما خیلی بیشتر ضرر خواهیم کرد تا آنکه یکی از دو گونه ای را از دست بدهیم که تنها تفاوت ناچیزی با هم دارند. به هر حال تفاوت میان گونه ها چه ناچیز باشد و چه آشکار هم اکنون در نتیجه فعالیت های انسان، با سرعتی که در بعضی جاها تا هزار برابر نرخ پیدایش آنها است ناپدید می شوند. با این شتاب، می توانیم در طول عمر یک انسان به آسانی نیمی از گونه های جهان را نابود کنیم. بسیاری از این گونه ها طی هزاران یا میلیون ها سال شکل گرفته اند. گونه های کاملاً متمایزی که می توان آنها را در شواهد سنگواره ای ردیابی کرد، تا پیش از پیدایش انسان، تقریباً با آهنگ حدود یکی از هر یک میلیون گونه در سال ظاهر می شوند. سریع ترین فرایندهای گونه زایی نیز نمی توانند گونه های از دست رفته را از نو جانشین و رقم فوق را حتی دو برابر کنند.

 

● با توجه به اینکه انقراض در مقیاس جهانی رخ می دهد، کدام مناطق از نظر حفاظتی باید در اولویت باشند؟

البته نقاط داغ (hot spots) نظیر جنگل های گرمسیری. نقاط داغ زیستگاه هایی هستند که بیش از همه در خطرند و دارای بیشترین تعداد گونه هایی هستند که هیچ جای دیگری جز آنجا یافته نمی شوند. این مناطق عبارتند از جنگل های هاوایی و ماداگاسکار و بوته زارهای غنی جنوب غربی استرالیا و آفریقای جنوبی. طبیعت استوایی، نظیر آمازون و کنگو، آخرین جنگل های مرزی را در خود جای می دهد که می توانند کلان فون (megafauna) یعنی پرندگان و پستانداران بزرگ را نگه دارند. حفاظت از این مناطق امری حیاتی است. حوزه دیگر، سیستم های آب شیرین جهان است که عموماً فراموش می شوند. این مناطق درخور توجه ویژه هستند زیرا در همه جا در نتیجه عواملی مانند آلودگی یا زهکشی به شدیدترین وجه مورد حمله و تعرض قرار گرفته اند. تراکم گونه های در خطر انقراض در واحد سطح در این سیستم ها از هر اکوسیستمی در جهان بیشتر است. همتای آنها در اقیانوس آبسنگ های مرجانی است که درصد بالایی از آن اکنون نابود یا به شدت تخریب می شود. آنها نیز در واحد سطح درصد بالایی از گونه های در خطر انقراض را در خود جای می دهند.

 

● در کتاب اخیرتان «آینده حیات» پنبه این افسانه را می زنید که سیاست های زیست محیطی با رشد اقتصادی ناسازگار است. ممکن است کمی درباره اش توضیح دهید؟

منابع زنده جهان اکوسیستم ها و گونه هایشان هنوز عمدتاً ناشناخته هستند و از نظر منافعی که ممکن است برای انسان داشته باشند مثل تصفیه آب یا داروهای جدید بسیار کم بررسی شده اند.بعضی بوم شناسان و اقتصاددانان برآورد کرده اند که ارزش کل این اکوسیستم های طبیعی، یعنی مبلغ مجموع خدماتی که به بشریت می رسانند چیزی نزدیک به ۳۰ میلیون میلیون دلار است. این از مجموع تولید ناخالص ملی تمام کشورهای جهان سر هم بیشتر است. و با این حال مجانی است!حفاظت و استفاده کامل تر از آنها به شیوه ای بدون مزاحمت و تحمیل از نظر اقتصادی برای ما ارزشمند است. نابودکردن آنها به منزله راندن بشریت به سوی دنیایی مصنوعی است که در آن ناچاریم خودمان شخصاً سیستم های آبی را مدیریت کنیم، غذایمان را تامین کنیم و به جای آنکه برای تنظیم ترکیب جو به جانداران نیرومند متکی باشیم، خودمان با ابزارهای مصنوعی هر روز این کار را انجام دهیم. آیا می خواهیم زمین را به معنای دقیق کلمه به یک سفینه فضایی تبدیل کنیم که دائم نیاز به تعمیر و مراقبت دارد؟

 


منبع : www.aftabir.com






نوع مطلب : تنوع زیستی، 
برچسب ها : گونه زایی، تنوع زیستی، گونه زیستی، منشاء تنوع زیستی، جمعیت، انقراض گونه ها،
لینک های مرتبط :

بسیاری از فعالیت های ما آدمیان فقط و فقط به خاطر حفظ یا افزایش منافعمان طراحی شده و اجرا می شود. به دور و برخودتان نگاه کنید. حتما مصداق های این جمله را می یابید؛ از رفتارهای اجتماعی تا عادت ها و رفتارهای طبیعی. شاید ایثار یکی از معدود نمونه های رفتاری باشد که این نکته را نقض می کند. مثلا هنگامی که یک نفر جان خود را از دست می دهد تا از منافع غیرشخصی دفاع کند.

البته این رفتار چندان هم منحصر به انسان نیست. مثلا زنبور ها هم نمونه هایی از ایثارگری را در خودشان نمایش می دهند. وقتی یک زنبور کسی را نیش می زند برای دفاع شخصی این کار را نکرده است. او از منافع جمعی همه اعضای کندو حمایت کرده است و البته با این عمل او جان خود را از دست می دهد. البته اگر کمی ریزبینانه به همین رفتار های ایثارگرایانه در دنیای موجودات زنده هم دقت کنیم و آن را مورد مداقه قرار دهیم باز هم پای منافعی را خواهیم دید که چندان تفاوتی با نمونه های دیگر در آن دیده نمی شود. شاید مهم ترین تفاوت این رفتار با رفتار های منفعت طلبانه مرسوم دنیای جانداران در این باشد که این رفتارها (آگاهانه یا ناخودآگاهانه) به منافع بلند مدت تر و نیز منافع جمعی(و نه فردی) توجه دارد. به همین منوال رفتار ها یا برخورد آدمیان با دنیای طبیعی پیرامون خودش هم مبتنی برکسب منافع حداکثری از طبیعت بوده است، بخصوص پس از انقلاب صنعتی که قدرت چیرگی انسان بر طبیعت رخ نشان داد، عقده سده های طولانی مقهور طبیعت بودن سرگشود و ناگهان هجوم انسان های صنعتی شده به طبیعت برای کسب منافع بیشتر آغاز شد.

دست اندازی به طبیعت برای کشف و استخراج منابع طبیعی از چوب و زغال سنگ گرفته تا نفت، الماس، خاک، آب و... آنچنان رشد کرد که طبیعت فرصتی برای بازیافت خود پیدا نکرد. به عبارتی سرعت کسب منابع از سرعت تولید آن پیشی گرفت. در ابتدا این موضوع چندان جدی تلقی نمی شد چرا که زمین برای آدمیان گستره ای پهناور محسوب می شد و حتی برای آدمیان این گستره، بی نهایت فرض می شد، بنابراین انسان به خودش اجازه می داد تا برای کسب منافع حداکثری هر میزان برداشت از منابع طبیعی را مجاز بشمارد. البته برای این برداشت های حداکثری استراتژی هایی هم ساخته می شد. مثلا یکی از مهم ترین استراتژی های انسان در کسب حداکثری منافع از طبیعت می توان به کشف دنیاهای جدید و مهاجرت گسترده به آن دنیای جدید اشاره کرد و البته نمونه مهم از این گونه کشف سرزمین های تازه، کشف قاره آمریکا و مهاجرت به آن بود. این دست اندازی انسان به طبیعت کم کم رنگ نگرانی به خود گرفت. ابتدا زنگ خطر را اخلاق گرایان و فلاسفه به صدا در آوردند؛ این که آیا انسان تنها به دلیل توانایی موجود مجاز است که این گونه بهره برداری بی حد و حصر از طبیعت را نشانه رفته و اجرا کند؟
 
پاسخ از دید اخلاق گرایان تقریبا هویدا بود اما از دید عملگرایان و قاطبه جمعیتی جوامع بشری، پاسخ به این پرسش دست کم چنین آشکار و ساده نبود. اما اوضاع به همین منوال باقی نماند و حتی عملگرایان نیز دچار تعارضی در بهره برداری بی حد و حصر از طبیعت شدند. افزایش شدید جمعیت و کاهش منابع در دسترس این نگرانی را موجب شد.اکنون زمان نگرانی بود؛ زمانی که بایستی به این پرسش اساسی پاسخ داده می شد. پاسخ به این سوال که اگر به طبیعت فرصت بازسازی ندهیم، سرنوشت ما چه می شود. اگر همه طبیعت دچار این دگرگونی شدید(حاصل از فعالیت بشری) قرار بگیرد، چه الگوی دست نخورده ای برای بازگرداندن اصل وجود خواهد داشت و به عبارت درست تر اگر همه طبیعت دست خورده شده و تغییرات بنیادی در آن رخ دهد، کدام الگوی طبیعی می تواند به عنوان نمونه استاندارد از طبیعت تلقی شود و برای بازسازی، مورد استناد قرار بگیرد؟

پاسخ به این سوال همان چیزی است که لزوم حفاظت ویژه از مناطق خاص کره زمین را باعث می شود؛ مناطقی که به عنوان مناطق بکر و دست نخورده زمین لقب می گیرند. مثلا جنوبگان را می توان یکی از مهم ترین و منحصربه فردترین مناطق کره زمین دانست. این منطقه در تمام دنیا تک محسوب می شود و در صورتی که تغییری در آن رخ دهد دیگر نمونه ای شبیه به آن وجود ندارد که بتوان به آن استناد کرد. بنابراین قطب جنوب را منطقه ای بشدت محافظت شده محسوب می کنیم که کسی حق دخالت یا تغییر(هر چند اندک) در آن را ندارد.اما به مقیاس های کوچک تر نیز در جای جای کره زمین، مناطقی با این سطح اهمیت وجود دارد.

این مناطق که اکنون با نام عمومی(و نه حقوقی) مناطق تحت حفاظت می نامیم، برای همه انسان های زمین اهمیت دارد(یا باید داشته باشد) مناطق حفاظت شده از گزند هر نوع دست اندازی و تغییر و تبدیل بشری بایستی به دور باشد.اما چرا بایستی چنین محدودیتی را تحمل کنیم؟ مثلا آیا نباید به دلیل کوتاه شدن مسیر، در این مناطق جاده ای احداث کرد؟ آیا نباید این مناطق را به محل پرورش دام مورد استفاده قرار داد؟ آیا نمی توان در این مناطق به فعالیت شکار و تفریح پرداخت؟ آیا نمی توان این مناطق را بواسطه منابع طبیعی و موهبت های الهی و خداداد موجود در آنها مورد کاوش و شناخت و استخراج قرار داد؟ پاسخ همه پرسش های بالا و پرسش های دیگری از این دست، براساس قوانین محکم ملی و بین المللی، خیر است. اما چرا؟ آیا این نادیده گرفتن نعمات خداوند نیست؟ آیا این پاسخ نه، ایجاد زحمت و چشم پوشی از رفاه و آسایش محسوب نمی شود، پاسخ باز هم خیر است.

مناطق حفاظت شده ـ که در ایران با ۴ سطح شناسایی می شود و بالاترین سطح آن پارک های ملی هستند ـ برای زندگی و دوام و بقای ما اهمیت دارند. همان طور که در سطور پیشین اشاره شد، این مناطق به عنوان جایگاه های ویژه محسوب شده و به دلیل نادر بودنشان(از حیث چشم انداز، منابع، بافت گیاهی، جانوری و...) بایستی به عنوان الگو و نمونه قابل استناد برای همیشه حفظ شوند. اما جدا از این، پارک های ملی و دیگر مناطق حفاظت شده ذخیره گاه ژنتیکی یک سرزمین محسوب می شوند... همچون بانک ها که ذخیره گاه اموال یک فرد یا جامعه محسوب می شود و آسیب به آن آسیب مستقیم به افراد است. پارک های ملی و مناطق تحت حفاظت دیگر منابع بسیاری از گونه های جانوری و گیاهی هستند که به شکل مستقیم یا غیرمستقیم مورد استفاده انسان ها قرار می گیرند. البته بجز موجودات زنده موجود، این مناطق ارزش فراوانی در ذخیره و تولید و تازه شدن منابع غیرزنده که برای زندگی ما نقش اساسی بازی می کنند دارد. مثلا بخش مهمی از منابع آبی، اهمیت فراوان در تعادل دمایی و حتی ارزش های فرهنگی ـ برخی از مناطق تحت حفاظت به عنوان سرزمین های مقدس شناخته می شوند ـ فراوان دارند.پارک های ملی (همچون پارک ملی کویر و گلستان)، آثار طبیعی ملی(گل سوسن چلچراغ یا قله علم کوه)، مناطق حفاظت شده(ارسباران در آذربایجان و هفتاد قله در استان مرکزی) و پناهگاه های حیات وحش(همچون پناهگاه میانکاله) ۴ رده منطقه های تحت حفاظت ایران هستند.

این مناطق ارزش های ذاتی در سطح کشور و در سطح جهان هستند. مناطق تحت حفاظت ایران بخشی از شبکه جهانی مناطق تحت حفاظت جهان هستند، شبکه ای با بیش از ۱۲۰۰۰عضو، ۱۲۰۰۰ منطقه مهم که ارزش آن بیش از هر مبلغ مادی است. خیلی بیشتر از نفتی که می توان در آنها یافت یا بیش از هر جانوری که در آنها می توان شکار کرد. مناطق تحت حفاظت و پارک های ملی، همچون ذخایر بانک مرکزی است، آنها را بسادگی نباید از دست داد.


محمدرضا نوروزی
منبع :  www.jamejamonline.ir






نوع مطلب : تنوع زیستی، 
برچسب ها : حفاظت، مناطق حفاظت شده، ارزش محیط زیست،
لینک های مرتبط :


روند ترکیب و تکامل گونه های جدید و نیز انقراض گونه هایی که توان سازگاری با تغییرات شرایط محیطی را نداشتند، بیش از چند میلیارد سال به طول انجامید تا سرانجام موسوم به کره زمین به وجود آمد که ارزشمندترین منبع آن تنوع زیستی است . تنوع زیستی ش بکه ای از همه موجودات زنده، اعم از گیاهی و جانوری است و ن ژادهای انسانی، جانوران، گیاهان، قارچها و سایر جانداران تک سلولی را در بر می گیرد. تنوعی که ما امروزه می بینیم شبکه حیاتی است که میوه بیلیونها سال تکامل می باشد و ما جزئی لاینفک از آن هستیم و کاملا به آن وابسته ایم . در حقیقت تنوع زیستی به تنوع حیات بر روی زمین و الگوهای طبیعی آن بر می گردد.

تنوع زیستی بخش حساسی از سرمایه های طبیعی است که خوراک، پوشاک و مسکن و بسیاری از داشته های ما از این سرمایه تامین می شود و روند آن با سرازیر شدن میلیاردها دلار سود به بازارهای اقتصادی جهان، همچنان ادامه دارد. تنوع زیستی علاوه بر آنکه توسعه کشاورزی را ممکن می سازد، امکان سازگاری با شرایط جدید را برای گونه هایی که فاقد چنین امکاناتی هستند، فراهم می آورد. تنوع زیستی علاوه بر آنکه نیازهای ضروری و اولیه انسان ها را نظیر خوراک، پوشاک و مسکن فراهم می آورد، سلامت و شادابی روح و جسم، رونق اقتصادی و پیشرفت روزافزون و همه جانبه ما را نیز تضمین می کند.

در حقیقت تنوع زیستی نوعی بیمه طبیعت در برابر حوادث بد و ناگوار است . با این وجود و به کاری که ما هم اکنون با تنوع زیستی می کنیم، همانند گفته یکی از دانشمندان علوم زیستی ،« سوزاندن شاهکارهای هنری دوره رنسانس برای پختن غذاست. »

تنوع زیستی در سه سطح ژن، گونه و اکوسیستم تعریف می شود. سه مفهوم مرتبط با هم:


1- تنوع ژنتیکی: این تنوع بیانگر تفاوتها و تنوع ژنها در درون یک گونه می باشد و تنوع در سایر سطوح از تنوع ژنتیکی آغاز می شود. تنوع ژنتیکی از جهش های تصادفی که در سطح مولکولها اتفاق می افتد، منشا می گیرد.

2- تنوع گونه ای: این تنوع بیانگر تنوع گونه های مختلف در یک منطقه است.

3- تنوع اکوسیستمی: برآورد تنوع اکوسیستمی نسبت به تنوع گونه ای و ژنتیکی است، زیرا مرزهای میان اکوسیستمها و اجتماعات بسیار گمراه کننده است . تنوع اکوسیستمی به تنوع زیستگاهها، جوامع حیاتی، اکوسیستمها و فرایندهای اکولوژیکی درون آنها گفته می شود .

در هر اکوسیستم مخلوقات زنده بر یکدیگر اثر گذاشته و نیز با آب و هوا و خاک اطرافشان دارای تاثیرات متقابل هستند.

 

بر اساس تعریف دبیرخانه کنوانسیون تنوع زیستی، تنوع زیستی به معنای قابلیت تمایز بین ارگانیسم های زنده از هر منبع شامل اکوسیستم های زمینی، دریایی و اکوسیستم های آبزی، همچنین شامل ترکیبات اکولوژی که بخشی از اکوسیستم ها را تشکیل می دهند، می باشد.

در نهایت و در یک جمله تنوع زیستی در واقع گوناگونی حیات و حکمت مجسم خالق بی همتاست.


ارزش های تنوع زیستی و دلایل حفاظت از آن:

1- ارزشهای اخلاقی: این واقعیت که آنها زنده اند،

2- ارزش های زیبا شناختی: زیبایی آنها و پاداشی که از این زیبایی عاید انسان می شود،

3- ارزش های اقتصادی: شیوه های مستقیم و غیر مستقیمی که تنوع زیستی به انسان سود میرساند،

4- ارزش های اکولوژیکی: سهم آنها در سلامت اکوسیستم،

5- ارزش های فرهنگی و فکری: سهم آنها در فرهنگ و دانش بشری،

6- ارزش های احساسی و عاطفی: احساس شگفتی و احترامی که تنوع زیستی در انسان برمی انگیزد،

7- ارزش های مذهبی: از جانب یک ذات و نیروی ماورائ الطبیعه خلق شده اند،

8- ارزش های تفریحی، ورزشی و توریستی: ایجاد سلامت جسمی و روانی در انسان و غیره ....


اهمیت تنوع زیستی

تنوع زیستی پیرامون ما را فرا گرفته است و حتی در شهرها نیز یک بخش جدایی ناپذیر از زندگی محسوب می شود. شاید نتوانیم تنوع زیستی را آنچنان که هست درک کنیم، اما این بخش با اهمیت از زندگی همواره در جهت فراهم آوردن آب آشامیدنی، هوای قابل تنفس، حاصلخیزی خاکها برای رشد محصولات و تمیزی دریاها به ما کمک می کند. در حقیقت، ما در تمام بخش های زندگی به تنوع زیستی اتکا داریم.

تنوع زیستی حافظ سلامت ماست، خوراک و پوشاک ما را فراهم می کند، روح ما را تازه می کند، به هنر ما الهام می بخشد، از فرزندان ما و آینده آنها مراقبت می کند، موجب تقویت و پیشرفت اقتصاد ما می شود و در نهایت سیاره ما زمین را حفظ می کند. برای آگاهی از اهمیت تنوع زیستی باید همواره به یاد داشته باشیم که تخم مرغ و گوشت از جانوران، پیراهن کتان از گیاهان، صندلی چوبی از درخت و گندم از خاک به دست آم ده است وصرفاٌ مصرف کننده ای سهل انگار و بدون اندیشه نباشیم. چالش های موجود امروزه فرایند جهانی شدن از طریق شاهراههای ارتباطی و نظامهای هماهنگ جهانی دنیا را به هم نزدیک نموده است. لیکن وضعیت و روند کنونی محیط زیست جهان، در واقع چالشی نگران کننده در آستانه هزاره سوم است. چالشی میان انسان و طبیعت که به دنبال بهره برداری بیرویه و خطرناک عصر کنونی پدید آمده است. متاسفانه توسعه بیرویه فعا لیتهای اقتصادی انسان از یک سو و اتکای بلاواسطه و وابستگی معیشتی قشر کثیری از جمعیت رو به رشد جهان به طبیعت از سوی دیگر، روز به روز از تنوع طبیعی اکوسیستم ها می کاهد ومحدودیتهای بیشتری برای زندگی و بقای حیات وحش فراهم کرده و همین طور عرصه های زیستی آنها را تنگ تر می کند.

متاسفانه ریشه این روند نگران کننده به نگاه انسان به طبیعت و خلقت باز می گردد. تا زمانی که انسان به جای همراهی با طبیعت، بر آن سلطه و حاکمیت یابد، معضلات زیست محیطی رو به تزاید خواهد داشت. زیرا طبیعت در مسیر خلقت و با حفظ قانونمندیهای خود، واکنشها و عکس العملهای طبیعی خویش را دارد و انسان را گریزی از این واکنشها نیست.

همچنین سلطه دیدگاههای مادی و رشد مصرف گرایی در زندگی ما، منشا گسترش نابسامانیهای اجتماعی، بی عدالتی و فقر در بخشهایی از دنیا شده و با این روند به طور قطع توسعه پایدار امری ناممکن خواهد بود. لذا بشر امروز به نگاهی متعادل نیازمند است، نگاهی که خالی از فلسفه حیات و نقش معنویت نبوده و ضامن رویکردی جدید به جایگاه انسان و طبیعت در عالم خلقت باشد، نگاهی توام با قدردانی و قدرشناسی از مواهب الهی و درک جایگاه حقیقی آنها.

یک میلیون گونه شناسایی شده اند که بیشتر شامل مخلوقات کوچکی نظیر حشرات / تا کنون 75 می باشد. دانشمندان حدس می زنند که در حقیقت حدود 13 میلیون گونه وجود داشته باشد. با آن که سیر تکاملی این موجودات چند میلیون سال طول کشیده است، امروزه به دلیل بد رفتاری انسان با طبیعت پیرامون خود و تخریب زیستگاهها، پراکندن آفتهای گیاهی و جانوری، تخلیه آلاینده ها در هوا، خاک و آب، روند انقراض گونه ها با سرعت بسیار نگران کننده ای افزایش یافته است.

چنانچه روند تخریبی زیستگاه ها بر همین منوال ادامه یابد، امکان دارد در 50 سال آینده بسیاری از گونه های گیاهان و جانوران منقرض شوند. تا به حال گزارشات زیادی درباره ناپدید شدن بسیاری از گونه ها شنیده ایم. به عنوان مثال، گونه بی نظیر و با شکوه ببر مازندران و یا گونه ارزشمند شیر ایرانی را دیگر نخواهیم دید، چون به دست خودمان برای همیشه از طبیعت حذف شده اند.

این واقعیتی انکار ناپذیر است که تخریب طبیعت و بحران محیط زیست زخم کهنه مدرنیت
امروزی است که با هیچ مرهمی جز رجعت احترام آمیز به طبیعت و حفظ میراث گرانبهای آن برای نسلهای آینده، التیام نمی یابد.



ادامه مطلب


نوع مطلب : تنوع زیستی، 
برچسب ها : تعریف تنوع زیستی، اهمیت تنوع زیستی، سال جهانی تنوع زیستی، تنوع ژنتیکی، تنوع اکوسیستمی، تنوع گونه ای، ارزش تنوع زیستی،
لینک های مرتبط :


کشاورزی ارگانیک برای تنوع زیستی بسیار مناسب است.

تنوع زیستی به انواع تنوع در زمین مانند تنوع ژنتیکی ، تنوع گونه و تنوع اکوسیستمی اشاره دارد.

حفظ تنوع زیستی فقط برای مناطق حفاظت شده نیست. اغلب استراتژی های حفاظتی با حفظ گونه های موجود در مناطق حفاظت شده آغاز می شود. اما این کارها هرگز برای حفاظت تنوع زیستی کافی نیست . برای این کار احتیاج به زمینهای پایدار همراه با استراتژیهای مدیریت آب، برای تشویق تنوع زیستی بومی در نواحی که مردم زندگی می کنند ،دارد . تقریباً37% سطح زمین برای مصارف کشاورزی مورد استفاده است ( در آسیا 50% ،صحرای آفریقا40%) در اغلب این نواحی تنوع زیستی در حال از بین رفتن است برای حفظ تنوع زیستی هم کشاورزی و هم طبیعت لازم است.

کشاورزی خود یکی از عوامل حفظ تنوع زیستی است .در هرسیستم  کشاورزی تنوع زیستی به اجرا در می آید این کارها مانند بازیافت مواد زاید، کنترل شرایط اقلیمی و بافر کردن فرآیندهای آبیاری است .در سیستم های کشاورزی انسان ها با آوردن نهاده های خارجی در این اکوسیستم دخالت می کنند مانند استفاده از آفت کش های شیمیایی و کودهای شیمیایی.

تنوع زیستی کشاورزی در حال حاضر درحد بحرانی است . در حال حاضر فقط کمتر از 70 گونه گیاه در بیش از 1300 میلیون هکتار در جهان کشت می گردد و فقط گونه های کمی از انواع گیاهان مورد پرورش هستند. در آمریکا 60-70 % لوبیاهای کاشته شده فقط از 3 گونه استفاده می شود.

سازمان خواروبار جهانی ملل متحده تخمین زده که 75 % تنوع ژنتیکی محصولات کشاورزی در خیلی از گیاهان بومی از مناطق اصلی خود از بین رفته اند.

چگونه کشاورزی ارگانیک می تواند باعث پیشرفت و توسعه تنوع زیستی گردد؟

 با احترام گذاشتن به ظرفیت طبیعی خاک ، گیاه، حیوانات و اکوسیستم کشاورزی ارگانیک می تواند به حفظ تنوع زیستی کمک کند.

در این نوع کشاورزی با استفاده از عملکردهای اکولوژیکی طبیعی می توان تولید را افزایش داده و در برابر آفات و بیماریها مقاوم نمود. کودهای سنتز شده ، ارگانیسم های اصلاح ژنتیک شده و آفت کش ها اثر منفی بر روی تنوع زیستی و سلامتی دارند و در این نوع کشاورزی استفاده از آنها ممنوع است.


تقویت تنوع :

کشاورزی ارگانیک استفاده شرایط بومی است و استفاده از  ترکیبات شیمیایی آلی ممنوع است.

سیستم های آلی باعث تشویق استفاده از گونه های محلی و واریته های حیوانات و محصولات میگردد.مزارع ارگانیک دارای تنوع زیستی بالایی هستند زیرا تنوع آیش بسیار بیشتر بوده و گیاهان بیشتری کاشته می شود.

پروژه های تحقیقاتی نشان داده است که کشاورزی ارگانیک باعث افزایش تعداد و گونه های وحشی در مزرعه می گردد. تحقیقات 76 محقق کشورهای مختلف نشان داد که کشاورزی ارگانیک باعث بهبود چرخه غذایی از باکتریها تا پستانداران می گردد. زیرا کشاورزی ارگانیک با حیات وحش بصورت دوستانه برخورد می کند و از مواد شیمیایی و سموم کمتر استفاده می کند.


کار با طبیعت :

کاکائو و قهوه گیاهان سایه دوست هستند اما رشد سریع انها باعث حساسیت آنها در برابر بیماریها و آفات می گرددو پرورش قهوه و کاکائو در زیر سایه بان باعث افزایش قدرت زنده ماندن و افزایش عملکرد می گردد و باعث کاهش استفاده از سموم جهت دفع آفات و بیماریها می شود.

بنابر این پرورش کاکائو بصورت زیستی باعث کمک به کشاورزان و تنوع زیستی می گردد.


حفظ سنتها : 

با حفظ کشاورزی سنتی می توان به حفظ حیات وحش و تنوع زیستی و اقتصاد پایدار روستاها کمک کرد.

برای کشت برنج احتیاج به آب زیادی است و تقاضای زیاد آب برای این محصول یک تهدید عمده برای رژیمهای آبی دنیاست.


حمایت از توسعه پایدار:

با تولید میزان وسیعی از غذاها با کشاورزی ارگانیک می توان در جوامع محلی به تولید مشغول گردید. افزایش جمعیت باعث استفاده بیشتر از زمینها برای استفاده از کشاورزی شود. و این زمینها مخصوصاً در جاهای پرآب بیشتر در معرض خطر است و همین امر باعث شده که خسارات سیل آسیبهای فراوانی به آن جوامع وارد آورد.


تهدیدهای تنوع زیستی :

 یکی از این تهدیدات محصولات تراریخته است.


حمایت از کشاورزی ارگانیک

برای اینکه توسط کشاورزی بتوانیم تنوع زیستی را نیز افزایش دهیم احتیاج به فعالیت های وسیعی داریم . در این زمینه کشاورزان و تشکل های غیر دولتی کمک زیادی می توانند انجام دهند.

سیاست ها :

  • تشویق کشاورزی ارگانیک در بین دولتها نه با صادرات این محصولات بلکه با حفاظت از مواد غذایی و تنوع زیستی.
  • تشویق مسئولات زیست محیطی برای ترویج کشاورزی ارگانیک جهت شرکت در برنامه های بین المللی تنوع زیستی.
  • تشویق مجامع به شرکت در پروژه های کشاورزی ارگانیک و سرمایه گذاری در بخش تنوع زیستی.
  • ارزیابی اثر سوبسیدهای کشاورزی بر روی تنوع زیستی.

تحقیقات و ترویج

  • ترویج تنوع زیستی موفق در بین کشاورزان و كارشناسان كشاورزی.
  • انتشار دستاوردهای نوین مورد کشاورزی ارگانیک و تنوع زیستی.
  • تحقیق در مورد تنوع کشاورزی ارگانیک (عوامل بازدارنده تنوع زیستی خصوصاً در کشورهای جهان سوم)
  • تشخیص ، توسعه و حفظ گونه ها با پتایسیل عملکرد خوب آن در شرایط منطقه ای.

بهبود بازار فروش:

  • ارتقاء توسعه بازارهای محصولات کشاورزی ارگانیک
  • ارتقاء نظر مصرف کنندگان در مورد کشاورزی ارگانیک

کاهش تهدیدات

  • معرفی آلاینده های کشاورزی به تولید کنندگان
  • تحقیق درباره اثر و پتانسیل  محصولات ژنتیکی اصلاح شده بر تنوع زیستی
  • استفاده از چهارچوب قانونی توسعه تحت کنواسیون تنوع زیستی و پروتکل کارتگانا   برای توسعه قوانین زیستی سالم در سطح بین المللی
  • قبول نکردن منابع ژنتیکی اصلاح شده و حفظ کشاورزی یومی و تامین بذر آنها

استانداردهای تنوع زیستی

  فدراسیون جهانی محصولات ارگانیك (IFOAM) اخیراً  تحقیق در مورد تنوع زیستی جهانی و استانداردهای آمایش سرزمین را بر اساس استانداردهایی جهانی شروع کرده است .

این استادندارها احتیاج به مدیریت تنوع زیستی آمایش سرزمین ها در هرمنطقه دارد.






نوع مطلب : تنوع زیستی، 
برچسب ها : کشاورزی ارگانیک، تنوع زیستی، تقویت تنوع زیستی، توسعه پایدار، تهدیدات تنوع زیستی،
لینک های مرتبط :


تنوع زیستی کتابخانه حیات دنیا است و حفاظت از این کتابخانه وظیفه همگانی است که به  سرمایه گذاری مداوم به خصوص از طرف کسانی نیاز دارد که جای پای بزرگتری در دنیا بر جای گذارده اند.


جامعه در حال تحول

ما در حالی قرن ۲۱ را آغاز می کنیم که شاهد تغییرات بسیار مهمی در دنیای خود هستیم. در طول ۱۰۰ سال اخیر، جمعیت جهان چهار برابر شده است. درصد بالایی از جمعیت مذکور در حال حاضر در شهرها زندگی می کنند، کالاهای بیشتری در مقایسه با قبل به سراسر دنیا حمل و نقل می شود و تاثیر انسان بر محیط در قالب تغییرات آب و هوا، افزایش جمعیت و حتی تخریب لایه ازن کاملاً محسوس است.

تغییرات مشاهده شده که طیف وسیعی را در بر می گیرد به قرار ذیل است:
تغییرات تکاملی ( زمانیکه تغییری، بسیاری از تغییرات مرتبط را موجب می شود)؛
تغییرات تسریع شونده ( مانند منحنی رشد جمعیت)؛
تغییرات چرخه ایی (مانند لکه­های خورشیدی، جزر و مد و یا بازار سهام)؛
تغییرات پس رونده (زمانی که تغییرات در مسیری رو به عقب پست رفت دارند)؛
تغییرات فاجعه بار ( مانند جنگ و ....) .

در حالیکه شاهد این تغییرات  هستیم، ما نیز به عنوان یک گونه از رفاه بیشتری برخوردار شده ایم. از سال ۱۹۵۰، مصرف غلات ۴۰ % و مصرف گوشت گاو و گوسفند  ۲۶%  به ازاء هر نفر افزایش یافته است. مصرف سرانه ماهی دو برابر و مصرف سرانه چوب نیز به ازاء هر نفر به میزان یک سوم رشد داشته است. البته، افزایش مذکور به صورت یکسان توزیع نشده است و این امر به معنی آن است که تعدادی از مردم ثروتمند شده و با سرعتی بسیار بیشتر از دیگران از منابع استفاده می کنند. در شرایط  مذکور این سوال مطرح می شود که آیا افزایش مصرف منابع طبیعی و به تبع آن رفاه بیشتر انسان پایدار و یا حتی سودمند است؟

سودمندی بیشتر به علم اخلاق مربوط می شود، اما مسئله پایداری می تواند به صورت روشن تر مورد بررسی قرار گیرد. شاخصها حاکی از آن است که تا سال ۲۰۱۰،  وسعت مراتع ۲۲% ، زمین های قابل آبیاری ۱۲% ، زمین های کشاورزی ۲۱% ، جنگلها۳۰% و تعداد انواع ماهی۱۰% به ازاء هر فرد کاهش خواهد یافت.  روند مذکور بیانگر آن است که دست یابی به پایداری به آسانی امکان پذیر نیست و سازگاری با تغییرات چالشی اساسی فراروی ما در دهه های آینده خواهد بود.


عکس العمل نسبت به تغییرات

عکس العمل دنیا در برابر تغییرات ایجاد شده چیست؟ مهمترین واکنش در این زمینه، کنفرانس سازمان ملل درزمینه محیط زیست و توسعه بود که در ریودوژانیرو برزیل در سال ۱۹۹۲ برگزار گردید. از جمله نتایج این کنفرانس می توان به تدوین  تعداد بسیار زیادی اسناد بین المللی از جمله کنوانسیون تنوع زیستی، معاهده تغییرات آب و هوایی و دستور ۲۱ اشاره نمود. مجموعه موافقت نامه­های مذکور به شکل گیری چارچوب بین المللی همکاری حفاظت از تنوع زیستی  منجر گردید.

شواهد حاکی از آن است که تنوع زیستی با سرعت فزاینده ای در معرض تهدید قرار گرفته است؛ به گونه ای که حدود ۲۵% ازپستانداران، ۱۲% از پرندگان، ۳۰% از ماهیها و بیش از ۱۵% از گیاهان در معرض انقراض قرار گرفته اند. در حالیکه موافقتنامه­های ریو دو ژانیرو به خصوص کنوانسیون تنوع زیستی،  اسناد مهمی محسوب  می شوند، اقدامات صورت پذیرفته با مفاهیم عالی بیان شده در اسناد، هماهنگی ندارد. به راستی موانع موجود کدامند و چه اقداماتی باید در جهت غلبه بر آنها صورت پذیرد؟

 

 

مراحل پیشنهادی به قرار ذیل است:


دخیل نمودن بخش­های مختلف در موضوع تنوع زیستی

در اکثر کشورها، تدوین استراتژی­های ملی تنوع زیستی و برنامه­های عمل به وزارتخانه­ها و یا سازمان­های محیط زیست و یا دیگر دستگاه­های حفاظتی مرتبط محول شده است. اگر چه این اقدام  از جهات مختلف مناسب و حتی لازم است، اما در جهت حفاظت واقعی از تنوع زیستی کافی نیست و لزوم تقویت  ابتکار عمل­ها ی مذکور از طریق انجام اقدامات در بخشهای دیگر مانند کشاورزی، جنگلداری، شیلات، گردشگری، بهداشت و درمان و یا حتی امور نظامی که به صورت عمده بر تنوع زیستی تاثیر می گذارند، احساس می شود.


ایجاد ارتباط شفاف­تر بین تنوع زیستی و موضوع جهانی شدن

جهانی شدن حقیقت گریز ناپذیر زندگی مدرن است ولی ارتباط آن با حفاظت از تنوع زیستی درسطوح بالای قدرت از جمله سازمان تجارت جهانی و سازمان­های تجارت به صورت کافی لحاظ نشده است. به عنوان مثالی در این زمینه می توان به تهدید رو به افزایش گونه­های مهاجم خارجی که موجب کاهش تنوع زیستی دنیا می گردد، اشاره نمود. هیچ دولتی که اقتصاد آن بر اساس سیستم تجارت جهانی پی ریزی شده است، تمایلی به محدود شدن تجارت آزاد ندارد. اما از آنجائیکه منافع حاصل از تجارت آزاد به بهای ایجاد تهدیدات مهم زیست محیطی تمام می شود، اتخاذ راه حل­هایی برای برخورد با ناکامی­های بازار ضروری است.


بسط تحقیقات 

در حالی که معلومات ما در بسیاری از زمینه های مهم بسیار ناقص است، دانش ما در زمینه حفاظت بیش از توان انجام اقدامات حفاظتی است. به علاوه به نظر می­رسد که تغییرات جهانی از جمله تغییرات آب و هوایی، جمعیت انسان­ها و رفتارهای اقتصادی ناشی از آن شتاب بیشتری گرفته است. سازگاری با تغییرات  مذکور به صورتی که از تنوع زیستی حفاظت نماید، نیاز به سرمایه گذاری قابل ملاحظه ای در امر تحقیقات دارد. از آنجائیکه قسمتی از منافع کسب شده  " اموال عمومی" محسوب می شوند، سرمایه گذاری تنها از طریق بخش خصوصی کافی نبوده و این امر نیازمند سرمایه گذاری عمومی است.


حمایت عمومی

حفاظت از تنوع زیستی تنها در صورت حمایت مردم از سیاست­ها و رفتارهایی که موجب تقویت حفاظت می­شود، امکان پذیر خواهد بود. در بسیاری از نقاط دنیا، جامعه مدنی کاملاً در موضوعات مربوط به امور حفاظت مشارکت دارد. اما هزینه تغییر اشکال نامناسب مصرف بسیار بیشتر از میزان سرمایه گذاریهای انجام شده در امر حفاظت بوده و بیانگر اولویت­های عمومی است. در جهت افزایش حمایت عمومی در زمینه حفاظت از تنوع زیستی چه عملی را می توان انجام داد؟ یکی از راه حل­های ارائه شده در این زمینه، منتفع نمودن حوزه گسترده­تری از حامیان بالقوه از طریق طبیعت گردی، ایجاد انگیزه برای کشاورزان و به کارگیری فن آوری پیشرفته است.


برنامه عمل تنوع زیستی

مفهوم تنوع زیستی کاتالیست موثری برای برنامه عمل محسوب می شود. تعداد بسیارزیادی از سازمان­های کمک کننده،  برنامه­های اختصاصی جدیدی را در زمینه معاهده تنوع زیستی تدوین نموده اند. سازمان تسهیلات محیط زیست جهانی، سرمایه قابل ملاحظه ای را بالغ بر حدود ۱۰۰ میلیون دلار آمریکا در سال تامین می نماید. کشورهای در حال توسعه نیز راهبردهای جدیدی را از طریق تدوین استراتژی­ها و برنامه عمل ملی تنوع زیستی اتخاذ می نمایند. در نتیجه، سیاستها و برنامه های جدید و مناسب تر تقریباً در تمام نقاط دنیا اجرا می شوند. اگرچه اقدامات مذکور برای توقف کاهش تنوع زیستی کافی نیست ولی زمینه را برای انجام اقدام موثر در آینده فراهم می سازد. یکی از اقدامات ضروری، بازنگری در یارانه­های اقتصادی است که رفتار های مخرب زیست محیطی را موجب می شود.


چگونگی کنترل

به طور خلاصه، کنوانسیون­های مصوب در کنفرانس ریو و به خصوص کنوانسیون تنوع زیستی، فرصت­های بسیار زیادی را در جهت مشارکت در حفاظت از تنوع زیستی در اختیار کشورها قرار داد. اقدامات دیگری که می توان در این زمینه انجام داد به قرار ذیل است:

- پذیرفتن اینکه تنوع زیستی شالوده پایداری است؛
- استفاده از ابزارهای اقتصادی در جهت تشویق رفتار مناسب زیست محیطی؛
- دخیل نمودن تنوع زیستی در کلیه استراتژی­ها و برنامه­های بخشی؛ و
- اطمینان از اینکه سیاست خارجی قادر به پاسخگویی به نگرانی­های زیست محیطی است.


Reference: Biodiversity in Perspective
 این نشانی پست الکترونیک دربرابر spambot ها و هرزنامه ها محافظت می شود. برای مشاهده آن شما نیازمند فعال بودن جاواسکریپت هستید
ترجمه: ویدا منتخب





نوع مطلب : تنوع زیستی، 
برچسب ها : حفاظت از تنوع زیستی جهان، تهدید تنوع زیستی، برنامه عمل تنوع زیستی،
لینک های مرتبط :


( کل صفحات : 4 )    1   2   3   4   


آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی
تماس با ما
 
 
بالای صفحه